हाम्रो संस्थागत अभ्यासले “ऊपभोक्तावादी पूँजीवादी संस्कृतिले कम्युनिष्ट आचरण कसरी स्खलित हुँदैछ “कम्युनिष्ट आन्दोलन र विचारधाराको मूल आत्मा श्रमिक वर्गको मुक्ति, वर्गविहीन समाजको निर्माण र भौतिक र नैतिक उन्नतिको सामूहिक यात्रामा आधारित छ। तर आजको समयमा विशेषगरी नवउदारवादी पूँजीवादबाट प्रेरित ऊपभोक्तावादी संस्कृतिले कम्युनिष्ट कार्यकर्ता, नेतृत्व र संस्थागत संरचनाहरूलाई नै गम्भीर असर पारेको छ। यसले निम्न तरिकाले कम्युनिष्ट आचरणलाई स्खलित गरिरहेको छ:
१. सिद्धान्तभन्दा भौतिक विलासिताको मोह
कम्युनिष्टहरू आदर्श रूपले श्रम, त्याग र सादगीका अनुयायी हुनुपर्ने मानिन्छ। तर पूँजीवादी बजारले फैलाएको विलासी जीवनशैली र भोगवादी मूल्यहरूले धेरै नेताहरूलाई लक्जरी गाडी, महँगा ग्याजेट, ठूला बंगला, विदेश भ्रमण आदि तर्फ आकर्षित गराएको छ।
यसले उनीहरूको जीवनशैली जनतासँग टाढा हुँदै गइरहेको संकेत दिन्छ।
२. राजनीतिक सङ्घर्षको सट्टा व्यक्तिगत ब्रान्ड बनाउने होड
कम्युनिष्ट आन्दोलन सामूहिक सङ्गठन र विचारमा आधारित हुन्छ। तर आज सामाजिक सञ्जाल, मिडिया र मार्केटिङ प्रविधिको प्रभावले नेताहरू “पब्लिक इमेज”, ब्रान्डिङ, अनुयायी सङ्ख्या आदि कुरामा बढी केन्द्रित छन्।
व्यक्तिवादको वर्चस्वले विचारभन्दा छविको राजनीति हावी भएको छ।
३. सामूहिकताको साटो व्यक्तिगत लाभको संस्कृति
ऊपभोक्तावादले “के पाउने? के खाने ?के फाइदा?” भन्ने मानसिकता फैलाएको छ। यो प्रवृत्ति कम्युनिष्ट पार्टीभित्र पनि घुसेको छ — परिणामतः आन्तरिक गुटबन्दी, अवसरवाद र सिद्धान्तबाट विचलन देखिन्छ।
पार्टी र आन्दोलन सामूहिक लक्ष्य होइन, व्यक्तिगत करियर उन्नतिको माध्यम बन्ने खतरा देखिन्छ।
४. वैचारिक अध्ययन र अनुशासनको उपेक्षा
मार्क्सवादी प्रशिक्षण, सिद्धान्त अध्ययन, पार्टी अनुशासन आदिलाई बेवास्ता गरेर धेरै कार्यकर्ता “आफ्नो ढंगको राजनीति” गर्न थालेका छन्।
यो पूँजीवादी व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको अत्यधिक आत्मकेन्द्रित व्याख्या हो, जसले पार्टी एकता खल्बल्याउँछ।
५. बजारको नियम र भाषामा घुलमिलगर् कम्युनिष्टहरूले पूँजीवादको विकल्प प्रस्तुत गर्नुपर्ने हो। तर आज उल्टो कम्युनिष्ट नेताहरू नै बजारको भाषा, निजीकरण, एफडीआई, लगानी सम्मेलन, मुनाफा, प्रतिस्पर्धा जस्ता अवधारणालाई राजनीतिक नाराजस्तै प्रयोग गर्न थालेका छन्।विचारधारात्मक स्पष्टता गुम्दै गएको छ।
६. क्रान्तिको साटो व्यवस्थामा समायोजन
आजका कतिपय कम्युनिष्ट नेताहरू क्रान्ति होइन, सत्तामा जान र टिकिरहने उद्देश्यमा सीमित छन्। क्रान्तिकारी चेतनाको सट्टा व्यवस्थाभित्रको पावर गेममा तिनीहरू रमाउन थालेका छन्।
पूँजीवादी राजनीतिक संस्कृतिको अनुकरण भयो, परिवर्तन को मुद्दा बिर्सियो
ऊपभोक्तावादी पूँजीवादी संस्कृतिले व्यक्तिलाई स्वतन्त्र उपभोक्ता बनाउँछ, समाजलाई प्रतिस्पर्धात्मक बनाउँछ, र मूल्यहरूलाई वस्तुमा रूपान्तरण गर्छ। जब कम्युनिष्ट आन्दोलन र नेताहरू त्यही संस्कृतिमा ढल्न थाल्छन्, तब उनीहरूको वर्गीय चेतना, सिद्धान्तप्रतिको निष्ठा र जनतासँगको सम्बन्ध क्षीण हुँदै जान्छ।कम्युनिष्ट आन्दोलनको पुनर्जागरणका लागि यो संस्कृतिक स्खलनको गहिरो आत्ममूल्याङ्कन गर्दै सादगी, श्रम, त्याग, वैचारिक अनुशासन र वर्गीय प्रतिबद्धताको पुनर्निर्माण अनिवार्य छ।
लेखक : पुर्वमन्त्री तथा एमाले पाेलिट्व्युुराे सदस्य हुनुहुन्छ ।
