१. प्रस्तावना युवा
भनेको उमेरको एउटा
चरण मात्र होइन—यो शक्ति, जोश,
उर्जा, कल्पना र
परिवर्तनको प्रतिक हो।
राष्ट्रको भविष्य युवाको सोच र
कर्ममा टेकेको हुन्छ। नेपालको जनसंख्यामा १६ देखि
४० वर्ष उमेर
समूहका व्यक्तिहरूको हिस्सा करिब ४०%
छ (केन्द्रीय तथ्यांक विभाग, २०८०
अनुसार)। यो
तथ्यांकले प्रस्ट देखाउँछ—यदि हामीले यस वर्गलाई सही दिशा
र अवसर दिन
सक्यौं भने नेपालको आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक र
राजनीतिक सबै क्षेत्रमा आमूल परिवर्तन सम्भव छ।
समृद्धिको बाटो केवल
आर्थिक वृद्धिको कुरा
मात्र होइन; यो
जीवनस्तर सुधार, सामाजिक न्याय, अवसरको समान वितरण,
र प्राकृतिक स्रोतको दिगो उपयोगको कुरा हो।
यी सबै लक्ष्यमा पुग्न युवा
पुस्ताको सक्रिय र
जिम्मेवार सहभागिता अपरिहार्य छ।
२. युवाको जिम्मेवारी
२.१ गुणस्तरीय शिक्षा र
सीप विकास शिक्षा भनेको केवल
पाठ्यपुस्तकमा सीमित
ज्ञान होइन—यो
जीवनमा प्रयोग हुने
क्षमता हो। युवाले आफ्नो प्राथमिक जिम्मेवारीको रूपमा
गुणस्तरीय शिक्षा हासिल
गर्नुपर्छ। शैक्षिक दक्षता: आफ्नो विषयमा गहिरो ज्ञान। प्राविधिक सीप:
कृषि, सूचना प्रविधि, निर्माण, पर्यटन, स्वास्थ्य आदि
क्षेत्रमा विशेषज्ञता। भाषा
र सञ्चार: मातृभाषासँगै अंग्रेजी वा
अन्य अन्तर्राष्ट्रिय भाषामा दक्षता, जसले
अन्तर्राष्ट्रिय अवसर
दिलाउँछ। समीक्षात्मक सोच:
समस्या समाधान र
निर्णय क्षमतामा प्राविण्य।
२.२ नैतिकता र ईमानदारी राष्ट्रको विकासको मूलमा सुशासन र नैतिकता हुन्छ। युवाले व्यक्तिगत जीवनमा नैतिक मूल्य
अपनाउनुपर्छ। भ्रष्टाचार, ढिलासुस्ती, छलकपटजस्ता नकारात्मक संस्कृतिबाट टाढा रहनु
आवश्यक छ।
२.३ सामाजिक उत्तरदायित्व युवाले आफ्नो समुदायको सुधारमा योगदान दिनुपर्छ। विपन्न परिवारका बालबालिकाको शिक्षा। वातावरण संरक्षण अभियान। स्वास्थ्य सचेतना कार्यक्रम। विपद्मा सहयोग र
राहत कार्य।
२.४ नवप्रवर्तन र सिर्जनशीलता विश्वका ठूला
आविष्कारहरू प्रायः युवाद्वारा नै
गरिएका छन्—चाहे
त्यो इन्टरनेट होस्,
मोबाईल फोन होस्,
वा सामाजिक सञ्जालको अवधारणा। नेपालमा पनि कृषि,
पर्यटन, ऊर्जा, शिक्षा, स्वास्थ्य क्षेत्रमा नवीनतम प्रविधि र अवधारणा ल्याउने जिम्मा युवाले लिनुपर्छ।
२.५ राजनीतिक सचेतना युवाले आफ्नो देशको
राजनीतिक परिदृश्यमा सचेत
रहनुपर्छ। निर्वाचनमा विवेकपूर्ण मतदान। असल
नेतृत्वको समर्थन। नीति
निर्माणमा सुझाव र
चासो।
३. समृद्धिको बाटो
३.१ आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र विदेशी रोजगारीमा मात्र
निर्भर भएर समृद्धि सम्भव छैन।
कृषि आधुनिकीकरण: आधुनिक उपकरण, सिंचाइ, जैविक मलको
प्रयोग। उद्योग र
व्यवसाय: लघु तथा
मध्यम उद्योगमा लगानी। पर्यटन: सांस्कृतिक, प्राकृतिक र
साहसिक पर्यटनको प्रवर्द्धन।
३.२ सुशासन र पारदर्शिता सुशासन बिना
कुनै पनि योजना
सफल हुँदैन। युवाले भ्रष्टाचारविरोधी अभियानमा अग्रसर हुनुपर्छ र नीति
कार्यान्वयनमा पारदर्शिता सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
३.३ पूर्वाधार विकास रोजगारी सिर्जना र
उत्पादन क्षमता बढाउन
सडक, ऊर्जा, सञ्चार, स्वास्थ्य र
शिक्षा पूर्वाधारको विकास
प्राथमिक हुनुपर्छ।
३.४ सीपयुक्त श्रमशक्ति स्वदेशमै प्रयोग युवाको विदेश पलायनले तत्कालीन रोजगारी त दिन्छ,
तर दीर्घकालमा उत्पादन क्षमता घटाउँछ। युवालाई स्वदेशमै उद्यमशीलतामा प्रोत्साहन। सहुलियतपूर्ण ऋण
र लगानी।
३.५ अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध वैदेशिक व्यापार, पर्यटन, शिक्षा र
प्रविधिमा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य वृद्धि गर्न
युवा अगुवा बन्न
सक्छन्।
४. सफल युवाको उदाहरण महावीर पुन: ग्रामीण क्षेत्रमा इन्टरनेट प्रवर्द्धन र
नवप्रवर्तन अभियान। सन्देश तामाङ: अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पर्वतारोहणको कीर्तिमान। स्थानीय स्टार्टअपहरू: कृषि
प्रविधि, ई–कमर्स,
नवीकरणीय ऊर्जा क्षेत्रमा युवाको नेतृत्वमा स्थापित कम्पनीहरू। यी उदाहरणहरूले देखाउँछन्—प्रतिबद्धता, सीप र
दृष्टिकोण भए असम्भव भन्ने केही
हुँदैन।
५. चुनौती र
समाधान
५.१ चुनौती बेरोजगारीको दर
उच्च। सीप र
शिक्षा बीच असन्तुलन। राजनीतिक अस्थिरता। अवसरको अभाव
र विदेश पलायन।
५.२ समाधान गुणस्तरीय प्राविधिक शिक्षा। उद्यमशीलता प्रवर्द्धनका लागि
सरकारी तथा निजी
लगानी। युवामैत्री नीति
निर्माण। सुशासन र
पारदर्शितामा सुधार।
६. निष्कर्ष
समृद्ध राष्ट्रको सपना
केवल भाषण वा
घोषणामा सीमित रहनु
हुँदैन। यो सपना
पूरा गर्ने शक्ति
युवासँग छ। आफ्नो
समय, सीप र
उर्जा राष्ट्रको हितमा
लगाउने हो भने
समृद्ध नेपाल केवल
सम्भावना होइन, यथार्थ बन्छ। जिम्मेवार, अनुशासित र
सिर्जनशील युवाको अग्रसरताले मात्र हामीलाई उज्यालो भविष्यको बाटोमा अघि
बढाउन सक्छ।
